KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Blog

  • Tahkim Nedir? Neye Denir?

    Tahkim, özel hukukta ve uluslararası ticarette, uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri yerine, taraflarca seçilen bağımsız hakemler (hakem kurulu) tarafından bağlayıcı şekilde çözümlenmesini sağlayan alternatif yargılama yoludur.

    Tahkim Kurumunun Fıkhi ve Pozitif Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “anlaşmazlıkların hakem yoluyla çözümlenmesi usulü” olarak tanımlanır. İslâm hukukunda (fıkıh) tahkim, tarafların rızasıyla bir hakem (hakem-i salis) tayin ederek uyuşmazlığı çözüme kavuşturması esasında dayanır ve Kur’an ayetleriyle (Nisâ Sûresi 35. ayet) sabittir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi tahkim maddesinde açıklandığı üzere; Hz. Peygamber dönemi ve Sıffîn hadisesinden itibaren uygulanan tahkim usulü, devlet yargısının yükünü hafifleten özel adalet mekanizmasıdır.

    HMK ve Milletlerarası Tahkim Kanunu

    6100 sayılı HMK (m. 407-444) ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uyarınca; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıkları (taşınmazların ayni haklarına ilişkin olanlar hariç) tahkim konusu yapılabilir. Hakem kararları icra edilebilirlik şerhi alındıktan sonra mahkeme ilamı gibi cebri icraya konulabilir.

    Edebi Eserlerde Tahkim Kavramı

    Özel hakemlerin çözdüğü ticari uyuşmazlıklar edebiyatımızda şöyle geçer:

    “İki tüccar arasındaki o büyük alacak kavgası mahkemeye gitmeden, tarafların güvendiği bir hakem heyetinin **tahkim** kararıyla dostça çözüme bağlandı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Tahkim kararları kesinleştiğinde devlet mahkemesi kararı gibi İlam hükmü kazanır. Taraflar arasındaki temel sözleşmeye konulan özel Kloz hükümleriyle tahkim şartı kurulur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Tahkim kararı mahkeme kararı yerine geçer mi?

    Evet, yetkili mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alındıktan sonra hakem kararları mahkeme ilamı gibi infaz edilebilir.

    2. Hangi davalar tahkime elverişli değildir?

    Taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin davalar ile tarafların serbest iradelerine tabi olmayan (örneğin boşanma, ceza) davalar tahkime elverişli değildir.

  • Tahdîdî Nedir? Neye Denir?

    Tahdîdî, kanun maddelerinin ve hukuki kuralların tefsirinde, “sayılan hususların sınırlı olduğunu, kıyas veya genişletici yorum yoluyla çoğaltılamayacağını, örnekseme kabul etmeyen katı sınırı” ifade eden teknik bir terimdir.

    Tahdîdî Niteliğin Doktrinel ve Yorum Hukukundaki Yeri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sınırlayıcı, tahdit edici, sayılanlarla kısıtlı olan” olarak tanımlanır. Karşıtı, örnek kabilinden sayılan durumları ifade eden tâdâdî (temsilî) kavramıdır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi fıkıh usulü ve lafızlar maddelerinde açıklandığı üzere; ibadetlerde ve ceza hükümlerinde (hadler) nassların tahdîdî olması esastır; kıyas yoluyla yeni ceza ihdas edilemez.

    Mevzuat Uygulamasında Tahdîdî Sayım

    Ceza hukukunda suç ve cezaların kanuniliği ilkesi (TCK m. 2) uyarınca ceza kuralları tahdîdîdir. Aynı şekilde kamu düzenini ilgilendiren dava şartları, hak düşürücü süreler ve bozma sebepleri mevzuatta tahdîdî olarak sayılmıştır.

    Edebi Eserlerde Tahdîdî Kavramı

    Kanunların katı sınırları edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:

    “Hâkim, kanundaki **tahdîdî** maddeleri işaret ederek, sayılan sebepler dışında hiçbir bahanesini kabul edemeyeceğini soğuk bir resmiyetle söyledi.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Tahdîdî sayım ilkesi Roma hukukundaki Numerus Clausus kuralı ile özdeştir. Sınırlı haklar Ayni hak rejimiyle korunur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Tahdîdî sayım ne demektir?

    Kanun maddesinde belirtilen hallerin tek tek ve sınırlı olarak sayılması, bunun dışında yeni durumların eklenememesidir.

    2. Tahdîdî sayım ile tadadı sayım arasındaki fark nedir?

    Tahdîdî sayımda listelenenler dışındakiler kapsama girmez; tadadı (temsili) sayımda ise verilen örnekler çoğaltılabilir.

  • Butlan Nedir? Neye Denir?

    Butlan (geçersizlik/hükümsüzlük), bir hukuki işlemin kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine veya ahlaka aykırılık sebebiyle baştan itibaren hukuki sonuç doğurmaması durumudur.

    Mutlak ve Nisbi Butlan Ayrımı

    Mutlak butlan işlemi baştan itibaren geçersiz kılar; nisbi butlan (iptal edilebilirlik) ise sakat olan işlemin iptal davasıyla ortadan kaldırılmasıdır.

    Edebi Eserlerde Butlan Kavramı

    “Kanuna aykırı düzenlenen sözleşmenin **butlan** ile sakat olduğunu beyan eden avukat işlemi iptal ettirdi.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar

    Sakatlık Akit kurgusunu geçersiz kılar. Düzenleme Kanun maddelerine dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Mutlak butlan durumunu hakim kendiliğinden gözete bilir mi?

    Evet, mutlak butlan kamu düzenine ilişkin olduğu için hakim tarafından re’sen gözetilir.

    2. Butlan ile yokluk arasındaki fark nedir?

    Yoklukta işlemin kurucu unsurları eksiktir; butlanda ise kurucu unsurlar var ancak emredici hukuk kurallarına aykırılık mevcuttur.

  • Bozma Nedir? Neye Denir?

    Bozma (nakız), temyiz incelemesi yapan yüksek mahkemenin (Yargıtay/Danıştay), yerel mahkeme veya istinaf kararını hukuka aykırı bularak ortadan kaldırmasıdır.

    HMK m. 371 Uyarınca Bozma Sebepleri

    Hukukun veya sözleşmenin yanlış uygulanması, usul hataları bozma sebebidir.

    Edebi Eserlerde Bozma Kavramı

    “Yargıtay’dan gelen o **bozma** kararı, davanın yerel mahkemede yeniden görüleceğini müjdeliyordu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar

    Bozma kararı üst makam olan Temyiz mercii tarafından verilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Mahkeme bozma kararına karşı direnebilir mi?

    Evet, ilk derece mahkemesi Yargıtay’ın bozma kararına karşı direnme kararı verebilir.

    2. Bozma kararı sonrası ne olur?

    Dosya kararı veren mahkemeye geri gönderilir ve yeniden yargılama yapılır.

  • Borcun Sona Ermesi Nedir? Neye Denir?

    Borcun sona ermesi, borç ilişkisini ortadan kaldıran ifa, ibra, takas, yenileme veya imkânsızlık gibi hukuki sebeplerin gerçekleşmesidir.

    Sona Erme Sebepleri (TBK)

    En doğal sona erme sebebi ifadır. İbra ve takas da borcu söndürür.

    Edebi Eserlerde Borcun Sona Ermesi

    “Masa üzerindeki makbuz, taraflar arasındaki **borcun sona ermesi** durumunu belgeledi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar

    Doğal son Borcun İfası işlemidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Zamanaşımı borcu sona erdirir mi?

    Hayır, zamanaşımı borcu sona erdirmez, sadece onu dava edilemeyen eksik borç haline getirir.

    2. Takas borcu nasıl sona erdirir?

    İki kişinin karşılıklı ve aynı cinsten alacaklarını tek taraflı beyanla birbirini karşıladığı oranda ödetmesidir.

  • Muvakkaten Nedir? Neye Denir?

    Muvakkaten, “geçici olarak, sürekli olmamak üzere, belirli bir süreyle sınırlı kaydıyla” anlamına gelen, adli kararlarda ve idari işlemlerde zaman kısıtlamasını belirtmek amacıyla kullanılan zarf niteliğinde bir terimdir.

    Muvakkaten Teriminin Usulî ve Fıkhi Anlamı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “geçici olarak, muvakkat kaydıyla” biçiminde açıklanır. Karşıtı daimi veya müebbet durumlarıdır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi muvakkat maddesinde belirtildiği üzere; hakların ve yükümlülüklerin geçici olarak askıya alınması veya tedbiren muvakkaten uygulanması adli esneklik sağlar.

    Pozitif Hukukta Muvakkaten Alınan Tedbirler

    Usul hukukunda verilen “muvakkaten haciz”, “muvakkaten görevden uzaklaştırma” veya “muvakkaten velayet tayini” kararları davanın esası sonuçlanıncaya kadar geçerli olan muvakkat kararlardır.

    Edebi Eserlerde Muvakkaten Kavramı

    Geçici ayrılıklar ve yasal bekleyişler edebiyatımızda şöyle ifade edilmiştir:

    “Mahkemenin verdiği **muvakkaten** tahliye kararı, özgürlüğün tam bir zaferi değil, adli sürüncemenin geçici bir nefes molasıydı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Geçici tedbirlerin süresiz nitelik kazanması Daimi statüyle gerçekleşir. Mahkemece verilen geçici el koyma işlemleri İhtiyati Haciz olarak yürütülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Muvakkaten ne demektir?

    Geçici olarak, belirli bir süreyle kısıtlı biçimde demektir.

    2. Muvakkaten verilen karar kesin hüküm teşkil eder mi?

    Hayır, muvakkaten verilen tedbir ve ara kararlar kesin hüküm gücüne sahip değildir; koşullar değiştiğinde kaldırılabilir.

  • Borcun İfası Nedir? Neye Denir?

    Borcun ifası, borçlunun edimini sözleşmeye, kanuna ve dürüstlük kuralına uygun şekilde yerine getirerek borç ilişkisini sona erdirmesidir.

    TBK m. 83-116 Esasları

    İfa doğru yere, doğru kişiye ve tam zamanında yapılmalıdır.

    Edebi Eserlerde Borcun İfası

    “Ödemeyi tam zamanında yapıp **borcun ifası** sağlandığında üzerindeki ağır yük kalktı.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar

    Tam teslim Aynen İfa ile sağlanır. Genel süreç Borcun Sona Ermesi durumunu doğurur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Borç ifa edilmezse ne olur?

    Borçlu temerrüde düşer ve alacaklı tazminat veya icra takibi yoluna başvurabilir.

    2. İfa yeri nasıl belirlenir?

    Sözleşmede kararlaştırılan yerde, aksi halde kanundaki (TBK m. 89) tamamlama kurallarına göre belirlenir.

  • Borca Batıklık Nedir? Neye Denir?

    Borca batıklık, şirketler hukukunda ve icra-iflas hukukunda, bir borçlunun veya şirketin aktiflerinin (varlıklarının) pasiflerini (borçlarını) karşılamaya yetmemesi durumudur.

    TTK m. 376 ve İflas Bildirimi

    Şirket aktiflerinin borçları karşılayamaması halinde yönetim kurulu mahkemeye bildiride bulunarak iflas talep etmekle yükümlüdür.

    Edebi Eserlerde Borca Batıklık

    “Şirketin mali bilançosundaki **borca batıklık**, ticari çöküşün kaçınılmaz olduğunu gösteriyordu.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar

    Süreç Küllî İcra (iflas) mekanizmasını çalıştırır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Borca batıklık ile ilamlı icra arasındaki bağ nedir?

    Borca batık şirket hakkında alacaklılar doğrudan iflas takibi yapabilirler.

    2. Borca batıklık nasıl tespit edilir?

    Şirketin tuttuğu bilanço ve özkaynak analizleriyle tespit edilir.

  • Borçlu Nedir? Neye Denir?

    Borçlu, borç ilişkisinin pasif süjesi olup, alacaklıya karşı belirli bir edimi yerine getirmekle yükümlü olan gerçek veya tüzel kişidir.

    Sorumluluk Rejimi

    Borçlu kural olarak tüm malvarlığıyla alacaklıya karşı sorumludur (şahısla sorumluluk kaldırılmıştır).

    Edebi Eserlerde Borçlu

    “Adliyeden gelen tebligatı elinde tutan **borçlu** adam, çaresizlik içinde ne yapacağını düşünüyordu.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar

    Borçlu edimini Borcun İfası ile yerine getirir. Ödeme gücü olmaması Aciz hali yaratır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Müteselsil borçlu ne demektir?

    Alacaklının borcun tamamını borçlulardan dilediğinden isteyebildiği borçluluk durumudur.

    2. Borçlu borcunu ödemezse ne olur?

    Alacaklı icra takibi başlatarak borçlunun mallarını haczettirebilir.

  • Borç Nedir? Neye Denir?

    Borç, borçlusunu alacaklıya karşı belirli bir edimi (verme, yapma, yapmama) yerine getirmekle yükümlü kılan hukuki bağdır.

    Borcun Kaynakları (TBK)

    Borçlar sözleşmelerden, haksız fiillerden ve sebepsiz zenginleşmeden doğar.

    Edebi Eserlerde Borç

    “Sırtına yüklenen o ağır **borç**, ömrü boyunca çalışma mecburiyetini beraberinde getirdi.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar

    Yükümlü taraf Borçlu sıfatı taşır. Ödenmesi Borcun İfası ile sağlanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Eksik borç nedir?

    Dava ve takip edilemeyen ancak ödendiğinde geçerli olan borçtur (örneğin zamanaşımına uğramış borç).

    2. Borç ilişkisi nasıl kurulur?

    İki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulur.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by