KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Blog

  • Feragat Nedir? Neye Denir?

    Feragat, özel hukukta, usul hukukunda ve borçlar rejiminde, bir hakkın sahibinin kendi hür iradesiyle hakkından, tazminat isteminden veya açmış olduğu davadan karşı tarafın kabulüne bağlı olmaksızın vazgeçmesi işlemidir.

    Feragat Müessesesinin Doktrinel ve Fıkhi Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hakkından veya davasından kendi isteğiyle vazgeçme” şeklinde tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda (fıkıh) hak sahibinin alacağından vazgeçmesi isqât veya ibra müessesesiyle karşılık bulur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ibra ve iskat maddelerinde açıklandığı üzere; şahsın kendi hakkı üzerindeki tasarruf yetkisine dayanarak alacağından feragat etmesi borcu tamamen düşüren meşru bir tasarruftur.

    HMK Sistematiğinde Feragat ve Kesin Hüküm Etkisi

    6100 sayılı HMK’nın 307. maddesi uyarınca feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Feragat beyanı mahkemeye ulaştığı andan itibaren kesin hüküm (res judicata) sonuçlarını doğurur; feragat eden taraf aynı hakka dayanarak bir daha dava açamaz.

    Edebi Eserlerde Feragat Kavramı

    Ahlaki fedakarlıklar ve yasal haklardan vazgeçme edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Yıllar süren o ailevi uyuşmazlığa son vermek adına miras haklarından tamamen **feragat** ettiğinde, herkes onun gösterdiği bu asil tavrı konuşuyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Dava sürecinde yapılan vazgeçme Davadan Feragat olarak adlandırılır. Borçlunun aklanması İbra sözleşmesiyle gerçekleşir. İşlem tek taraflı Beyan esasına dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Feragat beyanı geri alınabilir mi?

    Kural olarak feragat beyanından dönülemez; ancak irade bozukluğu (hata, hile, korkutma) hallerinde feragatin iptali dava edilebilir.

    2. Feragat kayıtsız şartsız mı yapılmalıdır?

    Evet, usul hukuku uyarınca feragat beyanı kayıtsız ve şartsız olmalıdır.

  • TCK Madde 180- Trafik Güvenliğini Taksirle Tehlikeye Sokma Nedir?

    Trafik güvenliğini taksirle (dikkat ve özen eksikliğiyle) tehlikeye düşüren olaylar TCK Madde 180 ile cezalandırılır.

    Mevzuat Metni

    Madde 180: “(1) Deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını taksirle tehlikeli bir şekilde sevk ve idare eden kişi, adli para veya hapis cezası ile cezalandırılır.”

    Suçun Tanımı ve Unsurları

    Kasıt olmaksızın, ihmal veya dikkatsizlik sonucu ulaşım güvenliğinin tehlikeye atılmasıdır.

    Cezası

    Adli para cezası veya kısa süreli hapis cezasıdır.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırma

    Taksirli sorumluluk ilkeleri çerçevesinde zararların tazmini esastır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: Kara araçları bu kapsama girer mi?
      Cevap: Madde metninde genellikle deniz, hava ve demiryolu ulaşım araçları esas alınmıştır.

  • TCK Madde 158- Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Nedir? Cezası Ne Kadardır?

    Dolandırıcılık suçunun dini duyguların istismarı, bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılmasıyla işlenmesi Nitelikli Dolandırıcılık Suçudur.

    Mevzuat Metni

    Madde 158: “(1) Dolandırıcılık suçunun; a) Dini inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle, f) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle… işlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”

    Suçun Tanımı ve Yasal Unsurları

    Toplumun güven duyduğu kurumların, bilişim altyapısının veya manevi duyguların hile vasıtası kılınmasıdır.

    Cezası

    **3 yıldan 10 yıla kadar hapis** ve adli para cezasıdır (Bazı bentlerde alt sınır 4 yıldan az olamaz).

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırması

    Mecelle sisteminde dini duyguları ve kamu kurumlarını alet ederek yapılan hileler ağır haksızlık kabul edilir.

    Bulunmuş eşya suçları için TCK Madde 160 Kaybolmuş Eşya Suçu başlığına bakın.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: İnternet üzerinden dolandırıcılık bu kapsama girer mi?
      Cevap: Evet, TCK 158/1-f uyarınca bilişim sistemlerinin kullanılması nitelikli haldir.

  • TCK Madde 120- Haksız Arama Suçu Nedir? Cezası Ne Kadardır?

    Kamu görevlilerinin yetkilerini kötüye kullanarak hukuka aykırı arama yapması Haksız Arama Suçudur.

    Mevzuat Metni

    Madde 120: “(1) Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

    Suçun Tanımı ve Unsurları

    Yasal şartlar ve karar olmaksızın kişilerin aranmasıdır.

    Cezası

    3 aydan 1 yıla kadar hapis cezasıdır.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırma

    Mecelle ilkelerinde yetki aşımı ve haksız tasarrufların yasaklandığı kurallar mevcuttur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: Kimler bu suçun faili olabilir?
      Cevap: Sadece kamu görevlileri fail olabilir.

  • Fer’i Müdahale Nedir? Neye Denir?

    Fer’i müdahale, usul hukukunda, görülmekte olan bir davaya taraf olmayan üçüncü bir kişinin, davanın taraflarından birinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunması sebebiyle, o tarafa yardım etmek amacıyla davaya katılması işlemidir.

    Fer’i Müdahalenin Doktrinel ve HMK Sistematiği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir davada taraflardan birine destek olmak üzere davanın yanına katılan üçüncü kişinin durumu” olarak tanımlanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK m. 66-70) düzenlenen fer’i müdahale, bağımsız bir dava değildir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ‘dava’ ve ‘müdahale’ maddelerinde vurgulandığı üzere; davanın neticesinden dolaylı olarak etkilenecek ihbar olunan kişilerin adli süreçte yer alarak iddiaları desteklemesi, hak kaybını önleyici bir usul kalkanıdır.

    Fer’i Müdahilin Usuli Konumu ve Sınırları

    Fer’i müdahil, katıldığı tarafın yanında yer alır ve onun usul işlemlerini destekler. Yanında katıldığı tarafın eylemlerine aykırı işlemler yapamaz; yalnız başına davadan feragat edemez veya davayı kabul edemez. Mahkeme fer’i müdahil hakkında müstakil bir hüküm kurmaz, hüküm asıl taraflar arasında verilir.

    Edebi Eserlerde Fer’i Müdahale Kavramı

    Davaya dışarıdan katılan kişilerin ve hukuki dayanışmanın edebiyatımızdaki yansıması şöyledir:

    “Dostunun hakkını savunmak amacıyla mahkemeye sunduğu **fer’i müdahale** talebi kabul edildiğinde, davanın kaderini etkileyecek tanıklığını resmen sunma hakkı kazandı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Üçüncü kişinin her iki tarafa karşı bağımsız hak iddiasında bulunması Asli Müdahale olarak adlandırılır. Müdahale olunan ilk dosya Asıl Dava niteliğindedir. İşlemler usul kanunlarındaki Usul kurallarına tabidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fer’i müdahil kanun yoluna (istinaf/temyiz) başvurabilir mi?

    Fer’i müdahil, ancak katıldığı taraf ile birlikte veya onun rızası dahilinde kanun yoluna başvurabilir; tek başına taraf aleyhine karar verilemez.

    2. Fer’i müdahale harca tabi midir?

    Evet, fer’i müdahale talebinde bulunan kişi maktu başvuru harcı ödemekle mükelleftir.

  • TCK Madde 179- Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu Nedir?

    Alkollü veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanmak ya da trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek hareketler yapmak Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçudur.

    Mevzuat Metni

    Madde 179: “(1) Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden kişi, üç aya kadar iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Alkol veya uyuşturucu madde etkisi altındayken araç kullanan kişi…”

    Suçun Tanımı ve Unsurları

    Trafik kurallarını tehlikeli şekilde ihlal etmek, alkollü araç sürmek veya ulaşım araçlarına zarar vermek.

    Cezası

    **3 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıdır**.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırma

    Toplumun ulaşım güvenliğini tehlikeye atmak İslam hukukunda yol emniyetini ihlal kapsamında değerlendirilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: Alkollü araç kullanmanın sınırı nedir?
      Cevap: Yasal promil sınırının aşılması ve emniyetli sürüş yeteneğinin kaybolması aranır.

  • TCK Madde 157- Dolandırıcılık Suçu Nedir? Cezası Ne Kadardır?

    Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlamak Dolandırıcılık Suçudur.

    Mevzuat Metni

    Madde 157: “(1) Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir.”

    Suçun Tanımı ve Yasal Unsurları

    Failin mağduru kandırmaya elverişli yoğunlukta hile kullanması ve bunun sonucunda haksız çıkar elde etmesidir.

    Cezası

    **1 yıldan 5 yıla kadar hapis** ve adli para cezasıdır.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırması

    Mecelle’nin 12. maddesindeki “Kelâmda asl olan ma’nay-ı hakikîdir” prensibi ile İslam hukukundaki “gışş” (hile yapma) ve “gahbn-i fahiş” haksızlıkları aldatmayı yasaklar.

    Nitelikli dolandırıcılık için TCK Madde 158 Nitelikli Dolandırıcılık yazımızı inceleyin.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: Basit yalan dolandırıcılık sayılır mı?
      Cevap: Hayır, yalanın mağduru aldatacak nitelikte hileli davranış boyutuna ulaşması gerekir.

  • Faiz Nedir? Neye Denir?

    Faiz (nema/nemalandırma), borçlar hukukunda, ticaret hukukunda ve mali hukukta, “belirli bir miktar paranın veya ödünç verilen ivazın kullanılması karşılığında, borçlunun alacaklıya borcun anaparasına ek olarak ödemekle yükümlü olduğu medeni semere, ivaz ve tazminat tutarı”dır.

    Faiz Kavramının Fıkhi ve Pozitif Hukuktaki Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “kapitalin (anparanın) kullanılması karşılığında ödenen getiri veya borcun geciktirilmesi nedeniyle doğan tazminat” biçiminde tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda faiz, ana paradan şart koşulan karşılıksız fazlalık anlamındaki ribâ kavramıyla paralellik arz eder.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ribâ ve murabaha maddelerinde detaylıca açıklandığı üzere; fıkıh doktrininde faiz, emek karşılığı olmayan haksız kazanç ve ilave artış sayılarak kesin olarak yasaklanmış (haram kılınmış), ticari ilişkilerin kar-zarar ortaklığı veya ivazlı mukavelelerle yürütülmesi esası getirilmiştir.

    Türk Borçlar Kanunu ve Ticaret Kanunu Sistematiğinde Faiz

    6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 88 ve m. 120) ile 3095 sayılı Kanun uyarınca faiz iki temel türe ayrılır: Kapital faizi (anapara faizi) ve gecikme faizi (temerrüt faizi). Kanun koyucu, zayıf tarafı sömürüden korumak amacıyla anapara faiz oranının ve temerrüt faiz oranının sözleşmeyle belirlenmesinde azami yasal sınırlar (yasal faiz oranının belirli katları) öngörmüştür.

    Edebi Eserlerde Faiz Kavramı

    Borç batağına saplanan insanların yaşadığı yıkım ve tüccarların borç kıskacı edebiyatımızda şöyle aksettirilmiştir:

    “Anaparadan çok katlanarak büyüyen o ağır **faiz** borcu, tarlalarını ve evini elinden almakla kalmamış, ailesinin adliyesiz huzurunu da kökünden sarsmıştı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Günü geldiği halde ödenmeyen borçlar için işletilen faiz türü Muaccel borçlar üzerinden temerrüt faizi olarak anılır. Borcun tarafları Alacaklı ve Borçlu statüsündedir. Yasal sınırı aşan fahiş faiz anlaşmaları Butlan yaptırımına tabi kılınır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Anapara faizi ile temerrüt faizi arasındaki fark nedir?

    Anapara faizi paranın borç süresince kullanılması karşılığıdır; temerrüt faizi ise borcun vadesinde ödenmemesi nedeniyle doğan yasal gecikme tazminatıdır.

    2. Bileşik faiz uygulanması hukuken caiz midir?

    Kural olarak borçlar hukukunda bileşik faiz (faize faiz yürütülmesi) yasaktır; ancak Türk Ticaret Kanunu’ndaki istisnai ticari işler saklıdır.

  • TCK Madde 118- Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Nedir?

    Çalışanların sendika kurma veya sendikal faaliyetlere katılma haklarının engellenmesi TCK Madde 118 kapsamındadır.

    Mevzuat Metni

    Madde 118: “(1) Cebir veya tehdit kullanarak bir kimsenin sendikal hakları kullanmasını engelleyen kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

    Suçun Tanımı ve Unsurları

    Sendikal faaliyetlerin cebir veya tehditle engellenmesi durumunda oluşur.

    Cezası

    6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıdır.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırma

    Toplu hak arama ve mesleki dayanışma ilkeleri fıkıh kültüründe yer alır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: İşverenler açısından nasıl uygulanır?
      Cevap: Sendika üyeliğine zorlama veya engelleme hallerinde uygulanır.

  • Eski Hale Getirme Nedir? Neye Denir?

    Eski hale getirme (iade-i afiyet/restitutio in integrum), elinde olmayan mücbir veya haklı bir sebeple usul süresini kaçıran tarafın, kaçırılan işlemin yapılabilmesi için mahkemeden talep ettiği olağanüstü hukuki imkandır.

    HMK m. 95-101 Uyarınca Eski Hale Getirme

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “elde olmayan sebeple kaçırılan sürenin telafisi için mahkemece verilen hak” olarak tanımlanır. HMK m. 95 uyarınca elde olmayan sebeple süreyi kaçıran kimse eski hale getirme talebinde bulunabilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi mazeret ve adalet maddelerinde açıklandığı üzere; elinde olmayan zorunlu engellerden (özür) ötürü hak kaybına uğrayan kişinin mazeretinin kabul edilmesi hakkaniyet gereğidir.

    Edebi Eserlerde Eski Hale Getirme Kavramı

    Kaçırılan süreler ve adli telafiler edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hastalığı nedeniyle kaçırdığı temyiz süresi için mahkemeye sunduğu **eski hale getirme** talebi, adli haklarının iadesini sağladı.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Süreç adli usul Usul kanunlarına tabidir. İnceleme Esasa İlişkin Karar öncesinde karara bağlanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Eski hale getirme talebi ne zaman yapılır?

    Engelin kalktığı tarihten itibaren iki hafta içinde talebin yapılması zorunludur.

    2. Hangi mazeretler eski hale getirmeyi haklı kılar?

    Ağır hastalık, doğal afet, kaza gibi kişinin elinde olmayan ağır engeller haklı sebep sayılır.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by