KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Blog

  • Delil Tespiti Nedir? Neye Denir?

    Delil tespiti, açılmış veya açılacak bir davada kaybolacağı, incelenmesinin imkânsızlaşacağı veya zorlaşacağı anlaşılan delillerin mahkeme aracılığıyla önceden incelettirilip güvence altına alınmasını sağlayan geçici hukuki koruma tedbiridir.

    HMK m. 400-405 Uyarınca Delil Tespiti

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “delillerin kaybolmasını önlemek amacıyla önceden toplanıp incelenmesi” olarak tanımlanır. HMK m. 400 uyarınca hukuki yararı bulunan her taraf delil tespiti isteyebilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi keşif ve ispat maddelerinde açıklandığı üzere; durumun bozulmasından önce olay yerinin ve durumun kadı marifetiyle zapta geçirilmesi adli emniyeti sağlar.

    Edebi Eserlerde Delil Tespiti Kavramı

    Olay yerinin kayda alınması edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hasarın boyutlarını belgelemek için mahkemeden talep ettiği **delil tespiti**, haklılığını ispatlayan en somut raporu ortaya koydu.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    İncelemeyi yürüten teknik uzman Bilirkişi olarak görev yapar. Tespit edilen durumlar resmi Belge halini alır. Toplanan veriler Delil sayılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir mi?

    Evet, delilin kaybolma riski varsa dava açılmadan önce de yetkili mahkemeden delil tespiti istenebilir.

    2. Delil tespiti kararına itiraz edilebilir mi?

    Karşı taraf tespit raporunun kendisine tebliğinden itibaren 1 hafta içinde itiraz edebilir.

  • Delil Nedir? Neye Denir?

    Delil, ispat hukukunda ve yargılama usulünde, çekişmeli vakıaların ve iddianın hakikatini mahkeme önünde kanıtlamaya, hakimi ikna etmeye yarayan yasal araçtır.

    Delil Sistematiği ve Fıkhi Altyapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hakikatin ortaya çıkarılmasına yarayan kanıt” olarak açıklanır. İslâm hukukunda (fıkıh) deliller beyyine kavramıyla ifade olunur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi delil ve beyyine maddelerinde belirtildiği üzere; ikrar, tanıklık (şehadet) ve yazılı belgeler yargılamanın ana ispat vasıtalarıdır.

    HMK uyarınca Kesin ve Takdiri Deliller

    HMK uyarınca deliller; senet, yemin, kesin hüküm gibi “kesin deliller” ve tanık, bilirkişi, keşif gibi “takdiri deliller” olarak ayrılır.

    Edebi Eserlerde Delil Kavramı

    İspat araçları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Mahkemeye sunulan yazılı **delil**, iddiaların hakikatini şüpheye yer bırakmayacak açıklıkta sergiliyordu.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Yazılı ispat vasıtaları Belge niteliğindedir. Kaybolma riski olan deliller için Delil Tespiti istenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Hukuka aykırı elde edilen delil mahkemede kullanılır mı?

    Hayır, Anayasa m. 38/6 gereğince hukuka aykırı elde edilmiş deliller mahkemece hükme esas alınamaz.

    2. İspat yükü kime aittir?

    Kural olarak iddia ettiği vakıadan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

  • Defi Nedir? Neye Denir?

    Defi (def’i), borçlar ve usul hukukunda, davalının hakkın varlığını kabul etmekle birlikte, özel bir hukuki sebebe (zamanaşımı, ödemezlik vb.) dayanarak edimi yerine getirmekten kaçınmasını sağlayan yasal savunma hakkıdır.

    Defi Hakkının Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davalının borcu ödemekten kaçınmak için ileri sürdüğü engelleyici sebep” olarak açıklanır. Hakimin re’sen gözetemediği, ancak tarafça ileri sürüldüğünde dikkate alınan usul kalkanıdır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi def’i maddesinde açıklandığı üzere; davalının iddiayı hükümsüz kılmak üzere sunduğu haklı engeller def’i savunması oluşturur.

    Edebi Eserlerde Defi Kavramı

    Usuli savunmalar edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Avukatın ileri sürdüğü zamanaşımı **defi**, davanın esasına girilmeden borçluyu tazminat yükünden kurtardı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Defi hakkını ileri süren taraf Davalı konumundadır. İtirazlar Cevap Dilekçesi ile sunulur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Defi ile itiraz arasındaki fark nedir?

    İtiraz hakkın hiç doğmadığını gösterir ve hakim re’sen gözetir; defi ise hakkın varlığını kabul eder ancak ödemekten kaçınma imkanı verir ve tarafça ileri sürülmelidir.

    2. En yaygın defi türü hangisidir?

    Zamanaşımı defi ve ödemezlik defi en yaygın türleridir.

  • Davayı Kabul Nedir? Neye Denir?

    Davayı kabul, davalının, davacının talep sonucuna tamamen veya kısmen muvafakat ederek davanın lehine sonuçlanmasını sağlaması eylemidir.

    HMK m. 308 Uyarınca Kabul

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davalının davacının iddiasını ve talebini mahkeme önünde benimsemesi” şeklinde açıklanır. HMK m. 309 uyarınca kabul de feragat gibi kesin hüküm sonuçları doğurur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ikrar ve kabul maddelerinde vurgulandığı üzere; borcun veya iddianın hakim önünde ikrar edilmesi yargılamayı sonlandıran kesin delildir.

    Edebi Eserlerde Davayı Kabul Kavramı

    Adli kabuller edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Davalının duruşmada yaptığı **davayı kabul** beyanı üzerine hakim davanın kabulüne karar verdi.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    İşlemi yapan taraf Davalı konumundadır. Vazgeçme işlemi Davadan Feragat olarak adlandırılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Davayı kabul kayıtsız şartsız yapılmak zorunda mıdır?

    Evet, kabul beyanı şart ve kayda bağlı tutulamaz.

    2. Davayı kabulden geri dönülebilir mi?

    Kabulden kural olarak dönülemez; ancak irade bozukluğu hallerinde iptali istenebilir.

  • Davadan Feragat Nedir? Neye Denir?

    Davadan feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen tek taraflı irade beyanıyla kesin olarak vazgeçmesidir.

    HMK m. 307-312 Uyarınca Feragat

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davacının talep sonucundan vazgeçmesi” olarak tanımlanır. HMK m. 309 uyarınca feragat kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur ve karşı tarafın rızasına bağlı değildir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ibra ve feragat maddelerinde açıklandığı üzere; hak sahibinin davasından kendi rızasıyla vazgeçmesi adli uyuşmazlığı kesin olarak sona erdirir.

    Edebi Eserlerde Davadan Feragat Kavramı

    Haklardan vazgeçme edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Yıllar süren kavgaya son vermek amacıyla mahkemeye sunduğu **davadan feragat** dilekçesi, husumeti resmen bitirdi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Vazgeçen taraf Davacı konumundadır. İşlem Davayı Kabul gibi davayı esastan bitiren taraf usul işlemidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Davadan feragat edildikten sonra aynı dava tekrar açılabilir mi?

    Hayır, feragat kesin hüküm sonuçlarını doğurduğu için aynı konuda tekrar dava açılamaz.

    2. Feragat için karşı tarafın onayı gerekir mi?

    Hayır, feragat tek taraflı bir irade beyanıdır, karşı tarafın kabulüne bağlı değildir.

  • Dava Ehliyeti Nedir? Neye Denir?

    Dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine (fiil ehliyetine) paralel olarak, bir kişinin mahkemede bizzat veya atadığı vekil aracılığıyla dava açabilme ve usul işlemlerini geçerli şekilde yapabilme yetkisidir.

    HMK m. 51 Uyarınca Dava Ehliyeti

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mahkemede taraf usul işlemlerini yapabilme ehliyeti” olarak tanımlanır. HMK m. 51 uyarınca dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine tabidir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ehliyet maddesinde açıklandığı üzere; fiil ehliyetine sahip olan akil ve ergin kişilerin dava açma yetkileri tamdır.

    Edebi Eserlerde Dava Ehliyeti Kavramı

    Adli yetkinlik edebiyatımızda şöyle ifade olunur:

    “Ergin yaşa geldiğinde, mahkeme önünde kendi haklarını savunacak yasal **dava ehliyeti** vasfına nihayet kavuşmuştu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Ayırt etme gücü olan erginler Ehliyet sahibi sayılır. Akli dengesi olmayanlar Tam Ehliyetsiz kabul edilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dava ehliyeti olmayan kişiler nasıl dava açar?

    Dava ehliyeti bulunmayan kişilerin (küçükler, kısıtlılar) yerine davasını yasal temsilcileri (veli/vasi) açar ve yürütür.

    2. Dava ehliyeti bir dava şartı mıdır?

    Evet, HMK m. 114 uyarınca dava ehliyeti kamu düzenine ilişkin bir dava şartıdır.

  • Dava Şartı Nedir? Neye Denir?

    Dava şartı, mahkemenin davanın esası hakkında inceleme yapabilmesi ve karar verebilmesi için davanın açıldığı andan hüküm anına kadar bulunması zorunlu olan kamu düzenine ilişkin ön şartlardır.

    HMK m. 114 Uyarınca Dava Şartları

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davanın esastan incelenebilmesi için varlığı zorunlu olan ön koşullar” olarak açıklanır. HMK m. 114 uyarınca mahkemenin görevli ve yetkili olması, taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve hukuki yararın bulunması temel dava şartlarındandır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ahkâm ve usul maddelerinde vurgulandığı üzere; adli yetki ve ehliyet bulunmadan açılan davalar esasa girilmeden hükümsüz kılınır.

    Dava Şartlarının Re’sen İncelenmesi

    Dava şartları kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden (re’sen) gözetilir. Eksiklik halinde dava usulden reddedilir.

    Edebi Eserlerde Dava Şartı Kavramı

    Usul engelleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Haklılığına inansa da, dilekçedeki ön **dava şartı** eksikliği yüzünden davası esasa girilmeden usulden reddolunmuştu.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Tarafların işlem yeteneği Dava Ehliyeti şartına dayanır. Davanın daha önce açılmamış olması Derdestlik şartıyla denetlenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dava şartı eksikliği davanın esasına engel midir?

    Evet, dava şartı eksik ise hakim davanın esasına (kimin haklı olduğuna) girmeden davayı usulden reddeder.

    2. Dava şartları taraflarca ileri sürülmese de dikkate alınır mı?

    Evet, kamu düzeninden olduğu için hakim tarafından re’sen dikkate alınır.

  • Dava Dilekçesi Nedir? Neye Denir?

    Dava dilekçesi, davacının mahkemeye sunarak davayı resmen başlattığı, tarafların kimliklerini, uyuşmazlık vakıalarını, hukuki sebepleri ve netice-i talebi içeren ilk usul evrakıdır.

    HMK m. 119 Uyarınca Dava Dilekçesinin Unsur Ve Şartları

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davanın açılmasını sağlayan yazılı başvuru belgesi” olarak tanımlanır. HMK m. 119 uyarınca dilekçede mahkemenin adı, tarafların adresleri, açık talep sonucu ve imza bulunması zorunludur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi arzuhal maddesinde açıklandığı üzere; kadıya sunulan yazılı iddia metinleri (arzuhal) yargılama sürecini başlatan resmi vesikalardır.

    Edebi Eserlerde Dava Dilekçesi

    Adliye kalemine verilen dilekçeler edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Arzuhalcye yazdırdığı o iki sayfalık **dava dilekçesi**, yılların biriktirdiği adalet arayışını resmiyetle mahkemeye sunuyordu.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Dilekçenin hazırlanıp verilmesi genel Dilekçe usullerine dayanır. Eksikliklerin tespiti Dava Şartı incelemesiyle yapılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dava dilekçesinde eksiklik olursa ne olur?

    Zorunlu unsurlarda eksiklik varsa hakim davacıya 1 haftalık kesin süre verir; eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.

    2. Dava dilekçesi harca tabi midir?

    Evet, dava açılırken başvuru ve peşin harçların yatırılması şarttır.

  • Davalı Nedir? Neye Denir?

    Davalı, hukuk mahkemelerinde kendisine karşı dava açılan, hakkı ihlal ettiği iddia edilen ve savunma makamını oluşturan pasif taraftır.

    Davalının Statüsü ve Fıkhi Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hakkında dava açılan kimse” olarak açıklanır. İslâm adli sisteminde davalı taraf müddeâ aleyh olarak adlandırılır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi müddeâ aleyh maddesinde belirtildiği üzere; “Yemin iddia edileni inkâr edene düşer” ilkesi gereğince, davacının delil sunamaması halinde davalıya yemin teklif edilebilir.

    HMK uyarınca Davalının Savunma Hakları

    Davalı, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren yasal süre içinde cevap dilekçesi vererek itirazlarını, def’ilerini ve karşı delillerini mahkemeye sunar.

    Edebi Eserlerde Davalı Kavramı

    Aleyhine dava açılan insanların adli durumu edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:

    “Duruşma salonundaki **davalı** sandalyesinde oturan adam, kendisine yöneltilen iddialara karşı sükunetle savunmasını hazırlıyordu.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Davalının sunacağı yazılı savunma Cevap Dilekçesi metnidir. Davalının iddiaları kabul etmesi Davayı Kabul kurumudur. Yasal savunma mekanizması Defi hakkıdır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Davalı davaya katılmazsa ne olur?

    Davalının davaya katılmaması davayı kabul ettiği anlamına gelmez; yokluğunda yargılamaya devam edilir ve iddiaları reddetmiş sayılır.

    2. Davalı karşı dava açabilir mi?

    Evet, cevap dilekçesi verme süresi içinde şartları varsa davacıya karşı ‘karşı dava’ açabilir.

  • Davacı Nedir? Neye Denir?

    Davacı, hukuk yargılamasında, hakkının ihlal edildiği veya tehdit altında olduğu gerekçesiyle mahkemeye dava dilekçesi vererek yargılama sürecini başlatan aktif taraftır.

    Davacının Fıkhi ve Pozitif Hukuk Yönü

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “dava açan, hakkını mahkemede arayan kimse” olarak tanımlanır. İslâm hukukunda (fıkıh) davacı taraf müddeî kavramıyla ifade olunur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi müddeî maddesinde açıklandığı üzere; “Beyyine (delil) iddia edene düşer” genel kuralı gereğince ispat yükü kural olarak davacı üzerindedir.

    HMK uyarınca Davacının Hak ve Yükümlülükleri

    Davacı, davasını açarken harç ve gider avansını yatırmak, iddialarını somutlaştırarak delillerini mahkemeye sunmak zorundadır.

    Edebi Eserlerde Davacı Kavramı

    Hakkını arayan dürüst insanların duruşu edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Mahkeme salonunun ortasında duran **davacı**, hakkını alana kadar adliye kapısından ayrılmayacağını kararlılıkla söylüyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Davacının karşı tarafı Davalı konumundadır. Davacının işlem yürütme gücü Dava Ehliyeti ile ölçülür. Davayı sonlandırma yetkisi Davadan Feragat ile mümkündür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Davacı davasını geri çekebilir mi?

    Davacı, davadan feragat ederek veya karşı tarafın rızasıyla davasını geri çekebilir.

    2. İspat yükü kural olarak kime aittir?

    İddia edilen vakıaya hukuki sonuç bağlayan tarafa, yani kural olarak davacıya aittir.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by