KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Blog

  • Görev Nedir? Neye Denir?

    Görev, usul hukukunda ve mahkeme teşkilatında, belirli bir dava veya hukuki uyuşmazlığın, konusuna, niteliğine veya tarafların sıfatına göre hangi mahkeme türü (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk, İş, Aile, Ağır Ceza vb.) tarafından bakılacağını belirleyen emredici kamu düzeni kuralıdır.

    Görev Kurallarının Kamu Düzenine İlişkin Niteliği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir davaya bakmakla yetkili ve yükümlü mahkeme türünün belirlenmesi” şeklinde tanımlanır. HMK m. 1 uyarınca görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve kanunla düzenlenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi kadı ve kaza maddelerinde belirtildiği üzere; mahkemelerin yetki ve görev sınırlarının belirlenmesi yetki karmaşasını engelleyen esastır.

    Edebi Eserlerde Görev Kavramı

    Mahkemelerin yasal yetki sınırları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Davanın hangi mahkemenin yasal **görev** alanına girdiğini tespit etmek, adli sürecin ilk usuli şartıydı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Görev kuralının ihlali halinde mahkemece Görevsizlik kararı kurulur. Durum kamu düzenine ilişkin bir Dava Şartı niteliğindedir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Görev itirazı ne zaman ileri sürülebilir?

    Kamu düzenine ilişkin olduğu için yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebilir ve hakimce kendiliğinden (re’sen) incelenir.

    2. Görevli mahkeme tarafların anlaşmasıyla değiştirilebilir mi?

    Hayır, görev kuralları emredici olduğundan taraflar anlaşarak görevli mahkemeyi değiştiremezler.

  • Gerekçeli Karar Nedir? Neye Denir?

    Gerekçeli karar, mahkemenin kısa kararı (hüküm fıkrasını) açıkladıktan sonra, kararın hukuki dayanaklarını, delillerin tartışılmasını, mantıksal silsileyi ve kanun maddelerini içeren detaylı yazılı ilam metnidir.

    Anayasa ve Usul Kanunlarında Gerekçeli Karar

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hükmün tüm gerekçelerini içeren detaylı mahkeme kararı” olarak tanımlanır. Anayasa’nın 141. maddesi gereğince bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılmak zorundadır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi kadı ve mahkeme maddelerinde açıklandığı üzere; hükmün illete bağlanması yargısal keyfiliği önleyen temel adalet şartıdır.

    HMK ve CMK uyarınca Gerekçeli Karar Yazım Süresi

    HMK m. 294 uyarınca gerekçeli karar, hükmün tefhiminden itibaren en geç 1 ay içinde yazılır ve taraflara tebliğ edilir. Kanun yollarına başvuru süreleri gerekçeli kararın tebliğiyle başlar.

    Edebi Eserlerde Gerekçeli Karar Kavramı

    Yazılı kararların adli ağırlığı edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Postacının getirdiği **gerekçeli karar** metnini okurken, hakimin hangi kanun maddesiyle haklılığı tescil ettiğini nihayet anladı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Gerekçenin ana gövdesi Esbab-ı Hüküm fıkrasından oluşur. Metin resmi adli İlam senedine dönüşür. İnceleme üst makam olan İstinaf mercii tarafından denetlenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Gerekçeli karar tebliğ edilmezse ne olur?

    Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilmedikçe kanun yolu (istinaf/temyiz) başvuru süreleri işlemeye başlamaz.

    2. Kısa karar ile gerekçeli karar arasında çelişki olursa ne olur?

    Kısa karar ile gerekçeli karar arasında çelişki bulunması mutlak bir bozma sebebidir.

  • Gecikme Faizi Nedir? Neye Denir?

    Gecikme faizi (temerrüt faizi), borçlar hukukunda, vergi hukukunda ve ticari ilişkilerde, borçlunun ödeme zamanı gelmiş (muaccel) para borcunu zamanında ifa etmemesi (temerrüde düşmesi) nedeniyle alacaklıya ödemek zorunda kaldığı medeni tazminattır.

    Gecikme Faizinin Hukuki ve Mali Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “borcun zamanında ödenmemesi sebebiyle borçludan alınan yasal tazminat” şeklinde açıklanır. Vergi hukukunda ise 6183 sayılı Kanun uyarınca amme alacağının vadesinde ödenmemesi halinde gecikme zammı/faizi uygulanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi borç ve temerrüt maddelerinde belirtildiği üzere; borçlunun haksız borç ertelemesi (matl) durumunda alacaklının enflasyonist zararının tazmin edilmesi gerekliliği fıkhi tartışmaların merkezindedir.

    TBK m. 120 ve 3095 Sayılı Kanun

    Türk Borçlar Kanunu’nun 120. maddesi ile 3095 sayılı Kanun gereğince, uygulanacak yıllık gecikme faizi oranı yasal oranları geçemez; sözleşmeyle kararlaştırılacak oran ise yasal faiz oranının en fazla %100 fazlası olabilir.

    Edebi Eserlerde Gecikme Faizi Kavramı

    Geciken borçlar ve faiz yükü edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Borcun vadesi geçtikçe katlanan o **gecikme faizi**, anaparayı aşarak tüccarın belini büken devasa bir külfete dönüştü.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Genel nema esasları Faiz maddesinde düzenlenir. Borcun istenebilir olması borcun Muaccel kılınmasıyla mümkündür. Taraflar Alacaklı ve borçlu olarak ilişkilenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Gecikme faizi ne zaman işlemeye başlar?

    Kural olarak borçlunun ihtar ile veya sözleşmede belirlenen vadenin dolmasıyla temerrüde düşürüldüğü tarihten itibaren başlar.

    2. Gecikme faizi istemek için zarar uğramış olmak şart mıdır?

    Hayır, alacaklı zarara uğradığını ispat etmek zorunda olmaksızın temerrüt (gecikme) faizini talep edebilir.

  • Geçit Hakkı Nedir? Neye Denir?

    Geçit hakkı (irtifak hakkı), eşya hukukunda, genel yola çıkmak için yeterli yolu bulunmayan bir taşınmaz malikinin, tam bir bedel karşılığında komşu taşınmaz üzerinden kendisine yol verilmesini talep ettiği sınırlı ayni haktır (zorunlu geçit hakkı).

    TMK m. 747 Uyarınca Zorunlu Geçit Hakkı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “başkasına ait taşınmazdan geçme imkanı sağlanan irtifak hakkı” olarak tanımlanır. TMK m. 747 uyarınca genel yola erişimi olmayan taşınmaz maliki komşularından bedeli karşılığında zorunlu geçit hakkı isteyebilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi irtifak ve murûr maddelerinde açıklandığı üzere; İslâm hukukunda geçit hakkı hakka’l-murûr olarak bilinir ve komşuluk hukukunun en köklü esaslarındandır.

    Edebi Eserlerde Geçit Hakkı Kavramı

    Arazi uyuşmazlıkları ve komşuluk ilişkileri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Tarlasına ulaşmak için komşu araziden talep ettiği **geçit hakkı**, iki aile arasındaki asırlık çekişmenin mahkemeye taşınmasına sebep oldu.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Geçit hakkı bir sınırlı Ayni Hak niteliği taşır. Hakkın tesisi için tam bir Bedel ödenir. Tapu kütüğüne tescil olunur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Geçit hakkı davası hangi mahkemede açılır?

    Taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır.

    2. Geçit hakkı yükü hangi komşu araziden geçirilir?

    Geçit hakkı, komşuluk ilişkileri ve arazi durumuna göre en az zarar verecek ve en uygun güzergah üzerinden kurulur.

  • Geçici Hukuki Koruma Nedir? Neye Denir?

    Geçici hukuki koruma, usul hukukunda, ana dava açılmadan önce veya dava devam ederken, hakkın elde edilmesini imkânsız kılacak veya zorlaştıracak tehlikeleri önlemek amacıyla mahkemece verilen ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici emniyet kararlarının genel adıdır.

    Doktrinel ve Usulî Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “asıl hüküm verilinceye kadar hakkın korunması amacıyla alınan geçici mahkeme tedbirleri” şeklinde tanımlanır. Hak arama hürriyetinin etkinliğini güvenceye alan en temel mekanizmadır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi tedbir ve ihtiyat maddelerinde belirtildiği üzere; adli gecikmelerden doğacak zararları önlemek adına mahkemenin geçici koruma önlemleri alması adalet ilkesi icabıdır.

    HMK m. 389 vd. Uyarınca Geçici Hukuki Korumalar

    6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda geçici hukuki korumalar; İhtiyati Tedbir (HMK m. 389), İhtiyati Haciz (İİK m. 257) ve Delil Tespiti (HMK m. 400) olarak üç ana başlıkta düzenlenmiştir.

    Edebi Eserlerde Geçici Hukuki Koruma Kavramı

    Yargılama öncesi alınan güvenlik önlemleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Dava açılmadan evvel mahkemeden alınan **geçici hukuki koruma** kararı, mülkün üçüncü kişilere satılmasını engelleyen resmi bir zırh oluşturdu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Para alacaklarında uygulanan türü İhtiyati Haciz kararıdır. İncelemeler Delil Tespiti ile desteklenir. Tedbirler Muvakkaten verilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Geçici hukuki koruma kararı kesin hüküm sayılır mı?

    Hayır, geçici niteliktedir; uyuşmazlığın esasına ilişkin nihai karar verildiğinde veya şartlar değiştiğinde ortadan kalkar.

    2. Geçici hukuki korumada teminat yatırmak zorunlu mudur?

    Evet, haksız tedbirden doğabilecek zararları karşılamak üzere kural olarak teminat yatırılması emredilmiştir.

  • TCK Madde 165- Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi Suçu Nedir?

    Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı bilerek satın almak, kabul etmek veya satılmasına aracılık etmek Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi Suçudur.

    Mevzuat Metni

    Madde 165: “(1) Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.”

    Suçun Tanımı ve Yasal Unsurları

    Çalıntı veya suç ürünü olduğunu bildiği halde bir malı devralmak, satın almak veya muhafaza etmektir.

    Cezası

    **6 aydan 3 yıla kadar hapis** ve adli para cezasıdır.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırması

    İslam hukukunda haram yoldan elde edilen malın ticareti de haramdır. Mecelle’nin 97. maddesi uyarınca meşru kaynağı olmayan malın devri geçersizdir.

    İlgili temel hırsızlık suçları için TCK Madde 141 Hırsızlık Suçu içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: Eşyanın suç ürünü olduğunu bilmemek cezayı etkiler mi?
      Cevap: Failin malın suç ürünü olduğunu bilmesi veya durumun icabı bilebilecek halde olması (kast) aranır.

  • Gabin Nedir? Neye Denir?

    Gabin (aşırı yararlanma), borçlar hukukunda, bir sözleşmede tarafların edimleri arasında açık bir oransızlığın bulunması ve bu oransızlığın, taraflardan birinin hiddeti, deneyimsizliği veya düşüncesizliğinden karşı tarafça sömürülmesi suretiyle doğması durumunu ifade eden irade sakatlığı müessesesidir.

    Gabin Kavramının Fıkhi ve Pozitif Hukuk Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözleşmede edimler arasındaki açık oransızlık ve sömürme durumu” olarak tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda gabin, gabin-i fâhiş (açık kandırma/aşırı zarar) kavramıyla karşılanır ve piyasa rayicinden belirgin derecede sapma içeren basiretsiz akitlerin iptaline zemin hazırlar.

    TDV İslâm Ansiklopedisi gabin ve hile maddelerinde detaylıca açıklandığı üzere; ticari dürüstlük ilkesini zedeleyen ve zayıf tarafın tecrübesizliğini suistimal eden gabinli akitler, mağdur tarafa akdi feshetme veya bedeli rasyonalize etme hakkı tanır.

    Türk Borçlar Kanunu m. 28 Uyarınca Aşırı Yararlanma

    6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca, bir sözleşmede edimler arasında açık bir oransızlık varsa, zarar gören taraf zayıf durumundan yararlanıldığını öğrenmesinden başlayarak 1 yıl ve her halde sözleşmenin kurulmasından itibaren 5 yıl içinde sözleşmeyi hükümsüz kılabilir veya edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini talep edebilir.

    Edebi Eserlerde Gabin Kavramı

    Tecrübesiz insanların sömürülmesi ve fahiş fark içeren akitler edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Saf köylünün tecrübesizliğinden faydalanarak tarlayı yarı fiyatına kapatması, kanun önünde açık bir **gabin** ve sömürü vesikasıydı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Sözleşmenin tarafları dürüst davranmakla mükelleftir; bu kural Dürüstlük Kuralı esasında tahlil olunur. Karşılıklı borç ilişkisi Akit metniyle kurulur. Tacirler açısından ise Basiretli Tacir olma yükümlülüğü gabin iddialarını zorlaştırır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Gabin nedeniyle sözleşme tamamen iptal edilebilir mi?

    Evet, mağdur taraf sözleşmeyi tamamen feshedip verdiklerini geri isteyebileceği gibi, edimler arasındaki dengesizliğin indirilmesini de talep edebilir.

    2. Tacirler gabin hükümlerine dayanabilir mi?

    Tacirlerin basiretli hareket etme yükümlülüğü nedeniyle tecrübesizlik veya düşüncesizlik iddiasıyla gabine dayanması kural olarak çok zordur.

  • Fikri Mülkiyet Nedir? Neye Denir?

    Fikri mülkiyet, insan zekasının, yaratıcılığının ve emeğinin ürünü olan telif hakları (edebiyat, sanat, müzik eserleri) ile sınai mülkiyet haklarını (patent, marka, tasarım, faydalı model) kapsayan gayrimaddi haklar bütünüdür.

    Fikri Mülkiyetin Doktrinel ve Fıkhi Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “düşünce ve sanat ürünleri üzerindeki tekelci mülkiyet hakkı” olarak tanımlanır. Fikri mülkiyet hakları mutlak hak niteliğinde olup herkese karşı ileri sürülebilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi telif ve hak maddelerinde açıklandığı üzere; zihni emeğin ve müellefatın telif hakkı olarak korunması, emeğe saygı ve haksız kazancı önleme esasına dayanır.

    5846 Sayılı FSK ve Sınai Mülkiyet Kanunu

    5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) fikri mülkiyetin yasal çerçevesini çizer. Eser sahibinin manevi ve mali hakları ihlal edildiğinde tecavüzün men’i ve tazminat davaları açılabilir.

    Edebi Eserlerde Fikri Mülkiyet Kavramı

    Yazarın emeği ve telif hakları edebiyatımızda şöyle yer bulmuştur:

    “Yazdığı roman üzerindeki **fikri mülkiyet** hakkını korumak için yayıncıya karşı açtığı dava, edebi emeğin adli bir mücadelesiydi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Eserlerden yapılan yasal alıntılar İktibas kurallarıyla sınırlanır. Yayınların basılması Neşriyat kurgusudur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fikri mülkiyet hakları ne kadar süre korunur?

    Telif hakları kural olarak eser sahibinin yaşadığı sürece ve ölümünden itibaren 70 yıl boyunca korunur.

    2. Fikri mülkiyet ihlalinde hangi mahkeme görevlidir?

    Fikrî ve Sınai Haklar Hukuk/Ceza Mahkemeleri görevlidir.

  • TCK Madde 164- Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Suçu Nedir?

    Şirket veya kooperatif kurucu ve idarecilerinin kamuoyuna ve ilgililere gerçeğe aykırı finansal bilgi vermesi TCK Madde 164’te düzenlenmiştir.

    Mevzuat Metni

    Madde 164: “(1) Bir şirket veya kooperatifin kurucu, idareci, denetçi veya tasfiye memurları; şirketin veya kooperatifin durumu hakkında kamuoyuna beyanda bulunurken veya bilanço ve finansal tabloları düzenlerken gerçeğe aykırı bilgi verenler, altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.”

    Suçun Tanımı ve Yasal Unsurları

    Finansal tablolarda ve bilançolarda yapılan sahtecilik ve kamuoyunu yanıltma eylemleridir.

    Cezası

    **6 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır**.

    Mecelle ve İslam Hukuku Karşılaştırması

    İslam ticaret hukukunda doğruluk ve dürüstlük (Sıdk) temel şarttır. Mecelle’nin 3. maddesi beyanların gerçeğe uygun olması gerektiğini emreder.

    Suç eşyası durumları için TCK Madde 165 Suç Eşyasının Satın Alınması yazısını okuyun.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    • Soru 1: Kimler bu suçun faili olabilir?
      Cevap: Sadece şirket/kooperatif kurucuları, idarecileri, denetçileri veya tasfiye memurları fail olabilir.

  • Fiili Yol Nedir? Neye Denir?

    Fiili yol (kamulaştırmasız el atma), idare hukukunda ve kamulaştırma mevzuatında, kamu idaresinin usulüne uygun bir kamulaştırma kararı ve işlemi olmaksızın, bir vatandaşın özel mülkiyetindeki taşınmazına fiilen yol, tesis veya kamu hizmeti alanı yaparak el koyması durumudur.

    Fiili Yol Durumunun Hukuki Niteliği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hukuki usullere uyulmaksızın idarece gerçekleştirilen haksız el atma” şeklinde açıklanır. İdarenin bu eylemi haksız fiil niteliği taşır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi gasp ve kamulaştırma maddelerinde açıklandığı üzere; yetkili makamların dahi rıza ve bedel ödemeksizin mülke el koyması gasp hükmündedir.

    Yargıtay İçtihatları ve Kamulaştırmasız El Atma Davaları

    Fiili yol durumunda taşınmaz maliki, idareye karşı “kamulaştırmasız el atma nedeniyle bedel tespiti” davası veya “el atmanın önlenmesi” davası açma hakkına sahiptir.

    Edebi Eserlerde Fiili Yol Kavramı

    İdarenin haksız el atmaları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Arazisinin ortasından geçirilen o **fiili yol**, idarenin kanunsuz güç kullanımının ve mülkiyet ihlalinin somut bir resmiydi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Taşınmaz sahibi El Atmanın Önlenmesi davası açabilir. Mülkiyet ihlali Ayni Hak güvencesine aykırıdır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fiili yol durumunda hangi dava açılır?

    Taşınmaz bedelinin tahsili için kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açılır.

    2. Fiili yol davalarında görevli mahkeme neresidir?

    Fiili el atmalar haksız fiil sayıldığından adli yargıda Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by